Rét nàng Bân là gì? Cơ sở khoa học giải thích hiện tượng rét nàng Bân

  • Cập nhật: Thứ sáu, 1/4/2022 | 10:10:08 AM

QLMT - Hỏi: Kính gửi Chuyên trang Quản lý môi trường. Cháu là một học sinh lớp 5 tại Hà Nội. Cháu nghe bố mẹ nói, thời tiết tháng 3 tự nhiên chuyển rét được gọi là "rét nàng Bân". Xin chuyên trang Quản lý môi trường giải thích giúp cháu, "rét nàng Bân" là gì? Tại sao lại gọi là "rét nàng Bân"?

Trả lời: 

Theo cách gọi dân gian "Rét nàng Bân” là đợt rét cuối cùng của mùa đông xảy ra vào tháng 3 âm lịch ở miền Bắc Việt Nam. Sau nhiều ngày ấm áp, thậm chí nóng oi tới 32-33 độ C, người dân  không khỏi xuýt xoa vì cái rét nàng Bân ùa về.  
 
Sự tích nàng Bân?

Sự tích kể rằng, nàng Bân là con gái của Ngọc Hoàng, nhưng khác với nhiều chị em của mình, nàng Bân chậm chạp và có phần vụng về. Tuy nhiên, nàng vẫn được cha mẹ yêu chiều. Ngọc Hoàng và Hoàng Hậu thương con thua em kém chị nhưng không biết làm cách nào, mới bàn nhau lấy chồng cho nàng để nàng biết thêm công việc nội trợ trong gia đình. Chồng nàng Bân cũng là một người trên thế giới nhà trời.

Rét nàng Bân là gì? Cơ sở khoa học giải thích hiện tượng rét nàng Bân - Ảnh 1
Dân gian ta thường sáng tạo ra những câu chuyện cổ tích để lý giải cho các hiện tượng thiên nhiên

Nàng yêu chồng lắm. Thấy mùa rét đã đến, nàng định tâm may cho chồng một cái áo ngự hàn. Nhưng nàng vụng về quá, khi bắt đầu rét, nàng Bân đã bắt đầu công việc song cứ loay hoay mãi, tìm được cái nọ thì thiếu cái kia, xe được chỉ thì chưa có kim, đưa sợi vào dệt thì thoi, suốt lại hỏng. Đến nỗi trời đã sắp sang xuân rồi mà chỉ mới may trọn được đôi cổ tay… Nhưng nàng Bân vẫn không nản chí. Nàng may mãi qua tháng Giêng rồi hết tháng Hai, cho tới khi áo may xong thì vừa lúc trời hết rét. Nàng buồn lắm.

Thấy con âu sầu, Ngọc Hoàng gạn hỏi. Khi biết chuyện, Ngọc Hoàng cảm động bèn làm cho trời rét lại mấy hôm để chồng nàng mặc thử áo. Từ đó thành lệ, hàng năm vào khoảng tháng Ba tuy mùa rét đã qua, mùa nóng đã tới nhưng có lúc tự nhiên rét lại mấy hôm, người ta gọi cái rét đó là rét nàng Bân”.

Lý giải khoa học cho hiện tượng rét nàng Bân 

Rét nàng Bân thường rơi vào thời đoạn cuối tháng 3 đến đầu tháng 5 dương lịch. Đây thực chất là đợt rét muộn do ảnh hưởng của không khí lạnh từ phía Bắc tràn về vào cuối tháng 3 và thậm chí tháng 4 dương lịch, khi thời tiết đã ấm lên khá nhiều. 

Dựa theo biểu đồ mây từ các đài quan trắc và công cụ đo lường, có thể thấy trong thời gian này, không khí lạnh vẫn còn hoạt động, và vẫn có những đợt gây ra trời rét.

Rét nàng Bân là gì? Cơ sở khoa học giải thích hiện tượng rét nàng Bân - Ảnh 2
Hà Nội trong cái rét nàng Bân

Kiểu thời tiết đặc trưng của rét nàng Bân thường kèm theo mưa nhỏ, mưa phùn do khối không khí lạnh cuối mùa không phải chỉ từ Bắc xuống Nam mà hơi lệch về phía Đông qua vịnh Bắc Bộ, đưa hơi nước từ biển vào.

Thời gian này, nhiệt độ có thể giảm 5 - 8 độ C, khiến nhiệt độ trung bình giảm xuống dưới 20 độ C. Ngoài ra, ở một số nơi có thể có mưa rào và dông mạnh, trong cơn dông  xảy ra tố lốc, mưa đá và gió giật mạnh.

Trên thực tế, rét nàng Bân không phải là đợt rét đậm, giống như nhiều đợt rét trong mùa đông. Tuy nhiên do mức nhiệt chung của khu vực đã ấm lên khá nhiều so với giai đoạn tháng 12, nên người ta thường cảm thấy rất lạnh là vì thế. 

Do sự biến đổi của khí hậu tại Việt Nam nói riêng, và trên thế giới nói chung, rét nàng Bân không phải năm nào cũng xuất hiện, nhưng có năm xảy ra tới vài đợt, mỗi đợt kéo dài vài ba ngày.

Cụ thể theo thống kê của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, tần suất xuất hiện các đợt rét trong thời gian này chỉ khoảng 30%. Như vậy, trung bình thì cứ 10 năm thì có khoảng 3 lần xảy ra hiện tượng rét nàng Bân.

Sự nóng lên của Trái Đất, El Nino mạnh kéo dài, và hiệu ứng đô thị hóa là những nguyên nhân đưa ra để lý giải cho sự thay đổi này. 

Tại Việt Nam, rét nàng Bân có ảnh hưởng nhất định đến sản xuất nông nghiệp vì thời điểm xuất hiện rét, cây trồng, nhất là cây lúa đang làm đòng, nền nhiệt độ thấp sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của cây lúa, ảnh hưởng đến năng suất lúa.

Ngoài ra, khi rét đột ngột sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của người già và trẻ nhỏ do cơ thể không kịp thích ứng. Vì thế, dân gian có câu: "Rét tháng Ba, bà già chết cóng". 

CT.QLMT

Tags Rét nàng Bân thời tiết rét

Các tin khác

Hỏi: Xin chào Chuyên trang Quản lý môi trường. Cháu tên là Trung Nguyên, một học sinh lớp 5 tại Kon Tum. Gần đây tại quê cháu xảy ra nhiều vụ động đất, làm cho gia đình cháu và nhiều người dân sống xung quanh cảm thấy lo lắng. Cháu muốn tìm hiểu rõ hơn về hiện tượng động đất. Xin Chuyên trang quản lý môi trường cho cháu biết: Động đất là gì? Động đất được hình thành như thế nào?

Hỏi: Thời gian gần đây, làn sóng "lập làng sinh thái" ngày càng nở rộ, vậy xin Chuyên trang Quản lý môi trường cho biết, Làng sinh thái là gì? Làng như thế nào được coi là Làng sinh thái?

Hỏi: Xin Chuyên trang Quản lý Môi trường cho biết: Môi trường biển Việt Nam đứng trước nguy cơ ô nhiễm như thế nào?

Hỏi: Việt Nam là một trong những quốc gia có hệ thống sông ngòi dày đặc. Vậy xin Chuyên trang Quản lý môi trường cho biết, sông ngòi của nước ta có đặc điểm gì?

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục