Thay đổi tư duy: Làng nghề phải gắn với bảo vệ môi trường

  • Cập nhật: Thứ tư, 29/9/2021 | 4:06:18 PM

QLMT - Theo thống kê cả nước có khoảng 5.400 làng nghề. Các làng nghề đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên đa phần các làng nghề hiện nay phát triển đang theo hình thức tự phát nên tình trạng ô nhiễm môi trường đang rất báo động. Đã đến lúc cần thay đổi tư duy để làng nghề phát triển bền vững.

Môi trường làng nghề đang ô nhiễm nghiêm trọng

Theo thống kê cả nước có khoảng 5.400 làng nghề, trong đó có khoảng 2.000 làng nghề truyền thống đã được công nhận. 60% làng nghề tập trung khu vực phía Bắc, miền Trung chiếm khoảng 23,6% và miền Nam chiếm khoảng 16,6%. Tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề hiện nay đang ở mức báo động, ảnh hưởng đến môi trường và đời sống con người. 

Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho biết, 46% số làng nghề trong diện điều tra có môi trường bị ô nhiễm nặng, 27% làng nghề ô nhiễm vừa. Hàm lượng các chất ô nhiễm theo các chỉ số COD, BOD5, tổng số vi khuẩn coliform trong nước thải làng nghề đều vượt tiêu chuẩn cho phép hàng chục lần, một số nơi lên đến hàng nghìn lần. Ngoài ra, hầu hết các làng nghề đều có hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn cho phép, nồng độ khí SO2 tại các làng nghề cao hơn nhiều lần so với tiêu chuẩn. Tình trạng ô nhiễm môi trường tập trung vào các loại hình làng nghề đặc trưng như chế biến lương thực, thực phẩm, vật liệu xây dựng, dệt nhuộm, tái chế giấy, tái chế nhựa, tái chế kim loại, thủ công mỹ nghệ...

Thay đổi tư duy: Làng nghề phải gắn với bảo vệ môi trường
Môi trường làng nghề bị ô nhiễm nghiêm trọng. Ảnh: ST

Đánh giá hiện trạng môi trường ở Làng nghề tái chế nhôm Mẫn Xá (Văn Môn, Yên Phong, Bắc Ninh) năm 2019 ngành chức năng cho thấy, trung bình mỗi ngày, địa phương này phát sinh khoảng 30 - 40 tấn chất thải rắn bã thải xỉ nhôm, xỉ than từ quá trình cô đúc kim loại, chưa được thu gom triệt để, còn hiện tượng đổ tràn xuống đường giao thông, kênh mương nội đồng và các khu đất trống. Nguồn nước thải từ sản xuất, sinh hoạt, chăn nuôi chưa được thu gom, xả trực tiếp ra các ao, hồ, gây ô nhiễm nghiêm trọng. Kết quả quan trắc chất lượng nước mặt cho thấy, các chỉ tiêu phân tích (pH, BOD5, COD, SS, Fe, Cu, Ni, Pb, dầu mỡ) cao hơn chuẩn cho phép từ 1,5 - 16 lần. Cùng với tình trạng ô nhiễm nguồn nước, không khí của làng nghề cũng đang bị ô nhiễm nghiêm trọng. Kết quả quan trắc chất lượng môi trường không khí cũng cho thấy, các chỉ tiêu phân tích (tiếng ồn, bụi, SO2, NO2) đều vượt quy chuẩn cho phép từ 1,2 - 1,8 lần.

Tình trạng ô nhiễm trên cũng xảy ra tương tự với nhiều làng nghề ở các địa phương khác. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trên là do việc tái cơ cấu làng nghề chưa được thực hiện triệt để nên đa số các làng nghề có quy mô sản xuất nhỏ, vốn đầu tư thấp nên khó có điều kiện phát triển hoặc đổi mới công nghệ theo hướng thân thiện với môi trường. Các cơ sở sản xuất trực tiếp trong các làng nghề chưa đầu tư xây dựng công trình xử lý nước thải, không có các hạng mục, công trình bảo vệ môi trường theo quy định nên hầu hết chất thải độc hại được thải trực tiếp ra môi trường, không qua xử lý. Bên cạnh đó, do không nhận thức được tác hại lâu dài của ô nhiễm môi trường, chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà nhiều cơ sở sản xuất còn sử dụng các nguyên liệu rẻ tiền, hóa chất độc hại nhằm hạ giá thành sản phẩm, làm chất lượng môi trường khu vực các làng nghề ngày càng xấu đi.

Thay đổi tư duy để phát triển làng nghề bền vững

Tư duy xây dựng quy hoạch làng nghề gắn với bảo vệ môi trường chính là giải pháp quan trọng nhất để làng nghề phát triển bền vững, bởi thực tế hiện nay đa số làng nghề đều tập trung ở khu vực đông dân cư, dẫn đến khó mở rộng sản xuất, đồng thời ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến người dân nặng nề hơn. Các địa phương cần sớm có quy hoạch làng nghề để di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường ra khỏi khu vực dân cư. Đồng thời, các khu vực này phải xây dựng cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, đặc biệt là các công trình xử lý môi trường.

Thay đổi tư duy: Làng nghề phải gắn với bảo vệ môi trường
Xây dựng các làng nghề gắn với du lịch và bảo vệ môi trường. Ảnh: ST

Tuy vậy việc quy hoạch làng nghề cần căn cứ vào đặc điểm của từng làng nghề để có phương án phù hợp. Với những làng nghề có quy mô nhỏ, sản xuất phân tán, mới hình thành có thể quy hoạch tập trung, di dời toàn bộ ra khỏi khu vực dân cư, xây dựng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ như giao thông, hệ thống điện, nước, hệ thống thu gom và xử lý chất thải và các khu sản xuất phù hợp với đặc thù của từng làng nghề. Với những làng nghề truyền thống lâu đời, sản xuất quy mô lớn cần phải tổ chức bố trí cải thiện được điều kiện sản xuất, vệ sinh môi trường mà không cần phải di dời, hạn chế tối đa việc cơi nới, xây nhà cao tầng để lưu giữ được nét truyền thống của làng nghề. Hoặc có thể di dời các công đoạn sản xuất gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ra khỏi khu vực dân cư như công đoạn kéo kén của nghề tơ tằm, công đoạn sấy lưu huỳnh của làng nghề mây tre đan, công đoạn mạ của nghề kim khí... Các cơ quan quản lý Nhà nước địa phương phải đẩy mạnh công tác kiểm tra, đánh giá môi trường làng nghề. Đối với các dự án sản xuất phải có đánh giá tác động môi trường và kiểm tra trước khi đi vào hoạt động. Tăng cường công tác kiểm tra, đình chỉ hoạt động sản xuất với những cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường.

Các địa phương phải chú trọng đến xây dựng các làng nghề sạch, xây dựng vùng nguyên liệu sạch và khuyến khích các làng nghề sản xuất sạch hơn, đồng thời vẫn phải giữ gìn và phát huy những sản phẩm có giá trị văn hóa, truyền thống như vẽ tay trên sản phẩm gốm sứ hay đan tay trong sản phẩm mây tre đan...

Đầu tư đổi mới công nghệ, thiết bị, ứng dụng thành tựu cách mạng công nghiệp lần thứ 4 vào trong quá trình sản xuất theo hướng gia tăng tỷ lệ công nghệ, thiết bị tiên tiến, hiện đại, giảm tỷ lệ công nghệ, thiết bị lạc hậu trong các làng nghề. Nhà nước, các địa phương cần có các chính sách khuyến khích, hỗ trợ các làng nghề, ưu tiên lựa chọn các công nghệ, thiết bị giúp giảm thiểu hoặc khắc phục ô nhiễm môi trường. Quá trình đổi mới công nghệ, thiết bị, ứng dụng thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 vào sản xuất phải đi đôi với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa vững tay nghề, vừa sử dụng được công nghệ, thiết bị hiện đại trong sản xuất.       

Một hướng đi mới cho các làng nghề đó là phát triển các làng nghề kết hợp với du lịch, khôi phục bản sắc văn hóa, phát triển các sản phẩm mang tính đặc trưng và có tính nghệ thuật cao. Để làm được điều này cần đưa vấn đề bảo vệ sinh môi trường lên hàng đầu, vì đây là một trong những yếu tố quan trọng để thu hút khách du lịch. Kết hợp chặt chẽ với các đơn vị lữ hành, đưa làng nghề tham gia vào chuỗi các tour, tuyến du lịch. Đầu tư kết cấu hạ tầng phục vụ du lịch như đường giao thông, nơi lưu trú, các công trình văn hóa, di tích lịch sử phục vụ du lịch. Đào tạo lao động, bao gồm cả lao động làm nghề và lao động làm công việc liên quan đến du lịch để các làng nghề vừa có nguồn thu từ hoạt động sản xuất, vừa có nguồn thu từ hoạt động dịch vụ du lịch. Đó sẽ là nguồn động lực quan trọng để mỗi làng nghề phát triển bền vững cả về KT-XH và môi trường.

Ô nhiễm môi trường làng nghề đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ của người dân địa phương. Đó là vấn đề thực sự nan giải. Rất nhiều các giải pháp đã được đưa ra, tuy nhiên để áp dụng thành công các giải pháp đó vào thực tiễn cần phải có sự thống nhất, quyết tâm, chung sức của cả chính quyền và người dân và quan trọng, tư duy phát triển làng nghề phải thực sự thay đổi, làng nghề phải gắn với bảo vệ môi trường.

Đồng Xuân


Tags môi trường làng nghề ô nhiễm môi trường phát triển bền vững

Các tin khác

Ngày 12/5, Đại sứ quán Hà Lan, Tổng lãnh sự quán Hà Lan và Viện Nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED) phối hợp cùng Trường Đại học Văn Lang tổ chức Tọa đàm Khoa học 3 với chủ đề “Ô nhiễm nguồn nước tại khu công nghiệp và các giải pháp”

UBND tỉnh Quảng Nam đề nghị Bộ TN&MT thống nhất chủ trương cho phép không khai thác khoáng sản cát trắng trong phạm vi giai đoạn 1 (80 ha) của Dự án Đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng KCN Tam Thăng mở rộng.

Vừa qua, nhiều doanh nghiệp tiếp tục kiến nghị UBND tỉnh Đồng Nai cho tăng tỷ lệ xây dựng trong các khu công nghiệp. Nếu được chấp thuận, các khu công nghiệp (KCN) sẽ có thêm hàng trăm ha đất để xây dựng nhà xưởng mở rộng sản xuất.

Là địa phương có số lượng khu, cụm công nghiệp lớn, những năm qua, tỉnh Hà Nam đã đề ra nhiều giải pháp để chung tay giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường, ứng phó BĐKH.

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục